ATAD en Pillar Two: het verwijderen van de overlap

Anti-Tax Avoidance Directive en Pillar Two

Het voorstel actualiseert de kernbepalingen inzake de anti-misbruik maatregelen van de Anti-Tax Avoidance Directive (EU) 2016/1164 (‘ATAD’) e brengt deze in overeenstemming met de wereldwijde minimumbelasting onder Pillar Two. De belangrijkste wijzigingen zijn:

• De algemene anti-misbruikregel (GAAR) wordt uitgebreid naar alle directe belastingen waaraan vennootschappen zijn onderworpen; 
• De regels inzake gecontroleerde buitenlandse ondernemingen (CFC-regels) worden teruggebracht tot één model (Model A); 
• De regels inzake geïmporteerde hybride mismatches vervallen;  
• ATAD wordt in lijn gebracht met de Pillar Two-richtlijn (EU) 2022/2523.

GAAR

Het toepassingsbereik van de GAAR wordt verruimd. De verwijzing naar vennootschapsbelasting vervalt. Daardoor strekt de toepassing zich uit tot alle directe belastingen waaraan vennootschappen zijn onderworpen, waaronder bronbelastingen en top-up taxes die voortvloeien uit de toepassing van de Pillar Two-richtlijn. Deze wijziging wordt gepresenteerd als een verduidelijking die beoogt de GAAR binnen de EU consistent toe te passen en onzekerheid over de reikwijdte weg te nemen.

CFC-regels

De CFC-regels worden vereenvoudigd. De mogelijkheid om Model B toe te passen vervalt, waardoor Model A de enige resterende benadering wordt. Daarnaast worden de bestaande uitzonderingen voor een beperkt niveau van passief inkomen en voor bepaalde financiële ondernemingen verplicht gesteld.

Verder wordt een vrijstelling voor de toepassing van de CFC-regels voorgesteld voor kleine en middelgrote groepen. Daarmee wordt erkend dat dergelijke belastingplichtigen in de regel slechts een beperkt risico op grondslaguitholling en winstverschuiving vormen, terwijl de nalevingslasten voor hen relatief zwaar kunnen uitvallen.

Geïmporteerde hybride mismatches

De regels inzake geïmporteerde hybride mismatches komen te vervallen. Volgens de Europese Commissie bleken deze regels in de praktijk buitengewoon complex en belastend te zijn, zonder dat zij de beoogde resultaten hebben opgeleverd. De schrapping ervan wordt daarom gepresenteerd als in lijn met het proportionaliteitsbeginsel. De verruimde GAAR blijft daarbij beschikbaar om constructies tegen te gaan die niet onder de reikwijdte van specifieke bepalingen vallen.

Afstemming op de Pillar Two-richtlijn

De CFC-regels overlappen momenteel in belangrijke mate met de income inclusion rule (IIR) van de Pillar Two richtlijn. Dit kan leiden tot economische dubbele belasting en tot dubbele nalevingsverplichtingen voor groepen die binnen de reikwijdte van Pillar Two vallen. Het voorstel introduceert daarom een vrijstelling voorde CFC-regels voor belastingplichtigen die in het desbetreffende belastingtijdvak deel uitmaken van een multinationale groep of een large-scale domestic group die onder de Pillar Two-richtlijn valt.

Wanneer de ultimate parent entity (UPE) van de groep is gevestigd in een jurisdictie met een qualified side-by-side regime, ofwel een jurisdictie die als zodanig is opgenomen in de OECD Central Record op grond van het OECD/G20 Inclusive Framework on a Side-by-Side Package van 5 januari 2026, blijven de CFC-regels in beginsel van toepassing. Dat is alleen anders indien de CFC is onderworpen aan een qualified domestic top-up tax waarvoor geen teruggaaf of direct of indirect financieel voordeel wordt verleend.

De voorgestelde richtlijn neemt daarmee de OECD side-by-side-benadering in wezen over in het EU-recht. In combinatie met de voorgestelde uitbreiding van de GAAR naar top-up taxes brengen deze wijzigingen mee dat ATAD wordt afgestemd op Pillar Twor waar beide regimes overlappen. Het doel daarvan is dubbele nalevingslasten te voorkomen, zonder afbreuk te doen aan de anti-misbruikdoelstelling van deze maatregelen.