Đầu tư vào Y tế Việt Nam: Những điều nhà đầu tư cần thấu hiểu

Bản tin đầu tư này được biên soạn dành riêng cho các nhà đầu tư nước ngoài, các quỹ tư nhân (Private Equity), nhà vận hành cơ sở y tế và các bên tham gia thị trường tại Việt Nam. Dưới đây là những điểm cốt lõi. Vui lòng tham khảo tài liệu đính kèm để xem phân tích chi tiết.

Bài viết này được thực hiện sau sự kiện chuyên đề “Đầu tư vào Lĩnh vực Y tế tại Việt Nam: Xu hướng Thị trường, Góc nhìn Nhà đầu tư, Ứng dụng AI cùng các Lưu ý Pháp lý & Thuế quan trọng”, tổng hợp các thảo luận chính, góc nhìn và quan điểm từ các nhà đầu tư, nhà vận hành, đối tác công nghệ và chuyên gia tư vấn về bối cảnh y tế đang chuyển mình tại Việt Nam.

Tại sao nhu cầu y tế tại Việt Nam đang tăng tốc?
Nhu cầu mang tính cấu trúc (structural demand) được thúc đẩy bởi già hóa dân số, tăng trưởng thu nhập và sự gia tăng của các bệnh mãn tính. Việt Nam không còn ở giai đoạn mở rộng tiếp cận cơ bản – thị trường đang bước vào nhu cầu chăm sóc dài hạn và chuyên sâu.

Đây là câu chuyện riêng của Việt Nam hay xu hướng khu vực?
Tăng trưởng y tế tại ASEAN mang tính cấu trúc; và Việt Nam là nơi các yếu tố này hội tụ nhanh nhất.
📈 Tầng lớp trung lưu đang lên đòi hỏi dịch vụ tư nhân chất lượng cao.
📈 Dân số già hóa nhanh chóng đang định hình lại gánh nặng bệnh tật.
📈 Một xã hội "số hóa" (digitally native), ngày càng ít chấp nhận các dịch vụ rời rạc, thiếu liên kết.

Mô hình bệnh tật tại Việt Nam đang thay đổi như thế nào?
Các bệnh mãn tính đang thay thế các bệnh truyền nhiễm. Tiểu đường, tim mạch, cận thị và sức khỏe tâm thần hiện là động lực chính cho nhu cầu chăm sóc dài hạn.
⚕️ ~40% dân số đang ở giai đoạn tiền tiểu đường.
⚕️ Hơn 70% học sinh lớp 12 mắc tật khúc xạ (cận thị).
⚕️ Các vấn đề về sức khỏe tâm thần và bệnh do lối sống đang gia tăng mạnh.
⚕️ Áp lực đô thị và công nghiệp hóa đang thúc đẩy các bệnh về hô hấp và rối loạn chuyển hóa.

Tại sao chỉ vốn thôi là chưa đủ để mở rộng quy mô y tế?
Sự thiếu hụt nhân sự lâm sàng là rào cản lớn nhất cho việc mở rộng chuỗi/nền tảng y tế.
🔎 Mật độ bác sĩ: Chỉ bằng ~1/3 so với Hoa Kỳ.
🔎 Thiếu hụt chuyên khoa nghiêm trọng: Cả nước chỉ có khoảng 609 bác sĩ tâm thần được cấp chứng chỉ hành nghề.
🔎 Mất cân bằng địa lý: TP.HCM có số lượng bác sĩ trên đầu người cao gấp 2-3 lần so với nhiều tỉnh thành khác.
🔎 Độ trễ trong đào tạo: Cần chu kỳ tối thiểu 10 năm để đào tạo ra một bác sĩ chuyên khoa.

Những rủi ro pháp lý nào mà nhà đầu tư nước ngoài thường đánh giá thấp?
🚩 Tư cách pháp nhân có vốn đầu tư nước ngoài (FIE) được xác định ở cấp độ công ty vận hành (OpCo).
Nếu tỷ lệ sở hữu nước ngoài vượt quá 50% tại OpCo, doanh nghiệp sẽ được phân loại là có vốn đầu tư nước ngoài, dẫn đến các quy định khác biệt về giấy phép, đất đai và mở rộng kinh doanh.

🚩 Yêu cầu về vốn tăng lên khi thực thể trở thành doanh nghiệp có vốn nước ngoài.
Các cơ sở y tế có vốn nước ngoài phải đáp ứng ngưỡng vốn tối thiểu – khoảng 20 triệu USD cho bệnh viện, 2 triệu USD cho phòng khám đa khoa và 200.000 USD cho phòng khám chuyên khoa – điều này thường ảnh hưởng đến các chiến lược thâu tóm (roll-up) và mở rộng mạng lưới ngoại trú.

🚩 Sở hữu nước ngoài được cho phép rộng rãi – nhưng có ngoại lệ quan trọng về dược phẩm.
Trong khi nhà đầu tư nước ngoài được phép sở hữu cơ sở y tế và sản xuất thuốc, họ bị cấm tham gia phân phối dược phẩm (bao gồm cả nhà thuốc bệnh viện). Điều này thường đòi hỏi phải tái cấu trúc sau thương vụ (post-deal restructuring).

🚩 Hoạt động dược phẩm chịu thêm các ràng buộc về tuân thủ và biên lợi nhuận.
Mỗi loại thuốc đều cần giấy phép lưu hành, đi kèm trách nhiệm về chất lượng, quy định về giá, biên lợi nhuận, và yêu cầu lưu trữ hồ sơ đối với thuốc kê đơn.

🚩 Giấy phép y tế gắn liền với nhân sự lâm sàng.
Việc giữ chân các nhà sáng lập và bác sĩ chủ chốt là yếu tố sống còn để đảm bảo tính liên tục về pháp lý và thành công trong quá trình tích hợp sau sáp nhập (PMI).

🚩 Đất đai và bất động sản tạo ra những rào cản dài hạn tiềm ẩn.
Tại các thành phố lớn, bệnh viện nằm trên đất ở hoặc đất thương mại đối mặt với áp lực quy hoạch và nguy cơ phải di dời ra vùng ngoại ô.

🚩 Giao dịch đòi hỏi nhiều chấp thuận pháp lý.
Ngoài các phê duyệt doanh nghiệp thông thường, M&A y tế có thể cần sự chấp thuận của cơ quan quản lý tài chính, kiểm soát tập trung kinh tế (merger control) và điều chỉnh giấy phép sau khi đóng giao dịch (post-closing).

🚩 Vận hành y tế phụ thuộc vào nhiều giấy phép con.
Bệnh viện và phòng khám cần các giấy phép con riêng biệt cho các dịch vụ trọng yếu. Những thiếu sót này có thể trì hoãn việc tích hợp hoặc mở rộng ngay cả khi giấy phép chính vẫn hợp lệ.

Việt Nam có đang chuyển đổi chính sách y tế không?
86 luật đã được thông qua để hiện đại hóa nền kinh tế, giúp việc thực thi nhanh hơn và dễ đoán định hơn, rút ngắn quy trình phê duyệt trong khi vẫn giữ kiểm soát chặt chẽ. Theo Quyết định 1165/QĐ-TTg, các mục tiêu quốc gia về y tế và dược phẩm đã trở nên rõ ràng và có thể đo lường được.
🧭 Bao phủ bảo hiểm y tế: 100% vào năm 2030 và duy trì sau đó.
🧭 Tuổi thọ trung bình: 75 tuổi vào năm 2030, trên 80 tuổi vào năm 2045.
🧭 Y tế dự phòng: Khám sức khỏe định kỳ miễn phí vào năm 2026, tiến tới tầm soát toàn dân toàn diện vào năm 2045.
Chính sách, nguồn vốn và công nghệ hiện đã có sự liên kết rõ ràng.

Mô hình y tế nào thực sự có khả năng mở rộng (scale)?
Sự tích hợp thắng thế việc mở rộng đơn thuần. Mạng lưới cung cấp dịch vụ tích hợp (IDN), các lớp tổ chức dịch vụ quản lý (MSO) và mạng lưới ngoại trú đang hoạt động hiệu quả hơn các bệnh viện đơn lẻ.
🆕 Nhu cầu ngày càng tăng đối với bác sĩ chuyên khoa tại các vùng chưa được phục vụ đầy đủ, như một phần của mạng lưới IDN.
🆕 Các mô hình chăm sóc mới như kết hợp nghỉ dưỡng - y tế (wellness-hospitality) dành cho người cao tuổi đang nổi lên, thúc đẩy bởi già hóa dân số và thu nhập tăng.
🆕 Nhu cầu tăng cao đối với các trung tâm đào tạo y khoa để giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân sự.

Các nhà vận hành hàng đầu đang hội tụ về khung mô hình 5P:
· Preventive (Dự phòng): Ngăn chặn bệnh tiến triển sớm.
· Predictive (Dự báo): Sử dụng chỉ dấu sinh học (biomarkers) và AI để dự báo rủi ro.
· Personalized (Cá nhân hóa): Thiết kế lộ trình điều trị riêng biệt.
· Participatory (Tham gia): Gắn kết bệnh nhân như một đối tác trong quá trình điều trị.
· Platform-based (Nền tảng): Thống nhất dữ liệu trên mọi điểm chạm chăm sóc.

Công nghệ thực sự quan trọng ở đâu?
Trong một thị trường bị chi phối bởi các phòng khám do bác sĩ sáng lập, hạ tầng CNTT rời rạc và quản trị tập trung vào chuyên môn lâm sàng, việc mở rộng quy mô thất bại không phải do thiếu cầu hay thiếu vốn – mà do thiếu một "ngôn ngữ vận hành" chung. AI cho phép tầm soát diện rộng, tăng năng suất và tạo ra sự nhất quán trong vận hành.
🤖 Các nền tảng y tế "chiều ngang" (horizontal platforms) nằm trên hệ thống bệnh viện, thống nhất dữ liệu thành một lớp ra quyết định duy nhất cho nhà vận hành và nhà đầu tư.
🤖 Chúng cho phép tạo ra các mô hình vận hành có thể nhân rộng, hiệu suất có thể kiểm toán và tạo giá trị cho quỹ đầu tư tư nhân (PE).
🤖 Trong nhãn khoa tăng cường (augmented ophthalmology), AI cho phép tầm soát hàng loạt và phát hiện bệnh sớm, đồng thời tăng năng suất của bác sĩ lên tới 10 lần.

Điều gì "giết chết" các thương vụ y tế sau khi đóng giao dịch?
🔪 Sự lệch pha về định hướng: Các quỹ PE y tế thường thúc đẩy tăng trưởng nhanh, tối ưu EBITDA và chuẩn hóa quy trình, trong khi thực tế y khoa lại thiên về tăng trưởng chậm, quyền tự chủ lâm sàng và văn hóa tổ chức chịu ảnh hưởng bởi hàng thập kỷ thực hành tại bệnh viện công.
🔪 Áp lực quá lớn dẫn đến sự kháng cự về văn hóa, chảy máu chất xám và xói mòn giá trị.
🔪 Nhiều thương vụ thất bại sau khi chốt deal do quản trị yếu kém, thiếu sự sẵn sàng trong vận hành và tích hợp sau sáp nhập (PMI) không hiệu quả, chứ không phải do định giá sai.

Yếu tố nào tạo nên chiến thắng trong y tế Việt Nam?
Trong y tế, vốn không còn là yếu tố duy nhất thúc đẩy thành công. Chiến thắng thuộc về quản trị, kỷ luật vận hành được hỗ trợ bởi hệ thống & dữ liệu, và sự đồng bộ với quy định pháp luật.
✅ Tuân thủ là điều kiện tiên quyết, không phải là một lựa chọn chiến lược.
✅ Y tế quy mô lớn được xây dựng trên nền tảng (platforms), không phải dựa vào các cá nhân ngôi sao.
✅ AI và hệ thống vận hành là công cụ hỗ trợ tốt nhất khi triển khai qua đối tác, thay vì tự xây dựng in-house.
✅ "Ma sát" trong vận hành là thường trực và phải được quản lý chủ động.
✅ Giá trị dài hạn phụ thuộc vào vận hành kỷ luật, kiểm soát EBITDA và tích hợp sau sáp nhập (PMI) chặt chẽ.

Những người chiến thắng trong thập kỷ y tế tiếp theo của Việt Nam sẽ là những người biết thiết kế các nền tảng có khả năng mở rộng, lồng ghép quy định vào kiến trúc vận hành, sử dụng công nghệ làm đòn bẩy tăng trưởng, và tập trung không ngừng vào những gì họ có thể kiểm soát: vận hành, dữ liệu và quản trị.

Bạn đang đầu tư hoặc vận hành trong lĩnh vực y tế tại Việt Nam?

👉 Hãy xây dựng cấu trúc đúng ngay từ đầu, trao đổi với các cố vấn tài chính, luật sư, chuyên gia thuế & kế toán và kiểm toán viên của chúng tôi.

👉 Đọc phân tích chi tiết ở báo cáo bên dưới