Thông tư 99/2025/TT-BTC: Những thay đổi quan trọng trong quy định kế toán tại Việt Nam

Thông tư 99/2025/TT-BTC được đánh dấu là bước tiến quan trọng trong việc hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (KTDN) tại Việt Nam, với định hướng:

• Tăng tính linh hoạt
• Nâng cao tính minh bạch
• Tiệm cận thông lệ quốc tế
• Phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp

Cần lưu ý, Thông tư 99 chỉ điều chỉnh toàn diện chứng từ, tài khoản, sổ kế toán và việc lập Báo cáo tài chính, không áp dụng cho việc xác định nghĩa vụ thuế, vốn tiếp tục được điều chỉnh riêng theo pháp luật về thuế. Đối với các nghiệp vụ chưa có hướng dẫn cụ thể, doanh nghiệp phải căn cứ vào bản chất giao dịch, Luật Kế toán, Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) và nguyên tắc của Thông tư 99.

1. Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế những văn bản nào?

Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế các văn bản sau:

• Thông tư 200/2014/TT-BTC (ngoại trừ nội dung liên quan đến kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước)
• Thông tư 75/2015/TT-BTC
• Thông tư 53/2016/TT-BTC
• Thông tư 195/2012/TT-BTC hướng dẫn kế toán áp dụng cho đơn vị chủ đầu tư

Việc ban hành Thông tư 99 đánh dấu bước cải cách đáng kể trong hệ thống kế toán doanh nghiệp, hướng đến đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp trong tổ chức công tác kế toán.

2. Phạm vi áp dụng

Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn:

• Chứng từ kế toán
• Tài khoản kế toán
• Sổ kế toán
• Báo cáo tài chính, trong đó tài khoản, trong đó tài khoản kế toán bao gồm hướng dẫn ghi sổ kế toán các giao dịch kinh tế phát sinh tại doanh nghiệp

Thông tư 99 áp dụng cho tất cả doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực và mọi thành phần kinh tế. Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện chế độ kế toán hoặc văn bản quy phạm pháp luật về kế toán theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

3. Ý nghĩa đối với doanh nghiệp: quyền tự chủ nhiều hơn, nhưng đi kèm điều kiện cụ thể

Thay đổi cốt lõi của Thông tư 99/2025/TT-BTC là sự chuyển dịch tư duy: từ việc “áp dụng biểu mẫu rập khuôn” sang việc doanh nghiệp được chủ động tự thiết kế hệ thống kế toán và chứng từ nội bộ của mình, miễn là phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch và đảm bảo tuân thủ Luật Kế toán và các qui định pháp luật có liên quan.

Trên thực tế, doanh nghiệp hiện có thể:

• Thay đổi tên, số hiệu tài khoản
• Thay đổi kết cấu, nội dung phản ánh của tài khoản

Với điều kiện những thay đổi này không làm thay đổi các chỉ tiêu và thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính. Đánh đổi cho sự linh hoạt này là trách nhiệm giải trình: doanh nghiệp tùy chỉnh hệ thống tài khoản kế toán bắt buộc phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán (hoặc tài liệu tương đương) nêu rõ cơ sở, mục đích và trách nhiệm pháp lý của việc tùy chỉnh. Doanh nghiệp giữ nguyên hệ thống tài khoản theo Thông tư 99 thì không bắt buộc ban hành quy chế này.

Logic "doanh nghiệp tự thiết kế, quản lý bằng quy chế nội bộ" cũng áp dụng cho chứng từ và sổ kế toán:

• Thông tư 99 không quy định bắt buộc áp dụng mẫu biểu chứng từ kế toán. Doanh nghiệp có thể tham khảo biểu mẫu tại Phụ lục I hoặc chủ động thiết kế, sửa đổi, bổ sung phù hợp với hoạt động, với điều kiện tuân thủ quy định và ban hành quy chế nội bộ làm cơ sở thực hiện.
• Một điểm siết chặt đáng lưu ý: kế toán trưởng hoặc người được ủy quyền không còn được ký "thừa ủy quyền" chức danh người quản lý trên chứng từ, trừ khi pháp luật cho phép, thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp rà soát lại quy trình phân cấp ký duyệt và chữ ký điện tử trên hệ thống ERP trước thời điểm hiệu lực.

4. Tăng cường quản trị và kiểm soát nội bộ

Thông tư 99/2025/TT-BTC khuyến khích doanh nghiệp xây dựng Quy chế quản trị nội bộ (hoặc các tài liệu tương đương) nhằm phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm giữa các bộ phận. Quy định này góp phần:

• Đảm bảo các giao dịch kinh tế được quản lý chặt chẽ
• Tăng cường tính minh bạch
• Giảm thiểu rủi ro vận hành
• Củng cố hệ thống quản trị doanh nghiệp

Đây là sự chuyển dịch có chủ đích trong vai trò của kế toán trưởng, từ người ghi chép tuân thủ sang người thiết kế quy trình và kiểm soát rủi ro, bởi doanh nghiệp giờ đây chịu trách nhiệm tuyệt đối về quy chế quản trị và hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) của chính mình.

5. Đơn vị tiền tệ và giao dịch ngoại tệ

Thông tư bổ sung hướng dẫn chi tiết về:

• Lựa chọn đơn vị tiền tệ kế toán dựa trên các tiêu chí ưu tiên (giá bán niêm yết/thanh toán, thanh toán chi phí, huy động nợ/vốn)
• Tỷ giá hối đoái áp dụng khi thay đổi đơn vị tiền tệ
• Xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái
• Trình bày các giao dịch ngoại tệ trên Báo cáo tài chính

Hai thay đổi ở đây tác động trực tiếp đến lợi nhuận:

• Thứ nhất, Doanh nghiệp không được vốn hóa các khoản chênh lệch tỷ giá vào giá trị tài sản dở dang (quy định này được làm rõ hơn so với trước đây); các khoản chênh lệch này phải được ghi nhận ngay vào Báo cáo Kết quả Hoạt động Kinh doanh.
• Thứ hai, chênh lệch tỷ giá cuối kỳ đối với các khoản mục tiền tệ không còn ghi nhận qua tài khoản trung gian 413 trước khi kết chuyển, mà được ghi nhận trực tiếp vào doanh thu tài chính (TK 515) hoặc chi phí tài chính (TK 635) sau khi bù trừ lãi và lỗ. Doanh nghiệp cũng cần lưu ý: các khoản phải thu đã trích lập dự phòng nợ khó đòi, và các khoản người mua trả tiền trước/ứng trước cho người bán có gốc ngoại tệ, không được đánh giá lại cuối kỳ. Các quy định mới đảm bảo Báo cáo tài chính phản ánh đúng bản chất các giao dịch kinh tế và phù hợp với thực tế hoạt động của doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng khiến biến động tỷ giá phản ánh nhanh và trực tiếp hơn vào lợi nhuận báo cáo.

6. Các mảng kế toán có thay đổi trọng yếu cần đặc biệt lưu ý

Bên cạnh tỷ giá và quản trị, một số nội dung kỹ thuật trong hệ thống tài khoản và nguyên tắc ghi nhận đã thay đổi đáng kể, đòi hỏi bộ phận tài chính, kế toán cần lưu ý áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC khi chuẩn bị ngân sách:

Ghi nhận doanh thu: Thông tư 99 yêu cầu doanh nghiệp bóc tách hợp đồng có nhiều nghĩa vụ thực hiện (ví dụ: bán máy kèm dịch vụ bảo dưỡng trong thời gian cụ thể) và phân bổ giá trị hợp đồng theo giá bán độc lập của từng cấu phần, doanh thu hàng hóa ghi nhận khi chuyển giao quyền kiểm soát, doanh thu dịch vụ được phân bổ theo thời gian thực hiện.

• Đối với bất động sản, doanh thu chỉ được ghi nhận khi rủi ro và lợi ích đã chuyển giao, khách hàng đã nhận bàn giao và có quyền kiểm soát toàn bộ tài sản, không còn ghi nhận theo tiến độ thanh toán.
• Các sản phẩm dạng căn hộ du lịch (condotel/officetel) phải tách riêng các cấu phần bán, thuê, tài chính để áp dụng chính sách kế toán riêng.
• Doanh nghiệp đóng vai trò đại lý (ví dụ: sàn thương mại điện tử, logistics) chỉ được ghi nhận doanh thu thuần (hoa hồng), không ghi nhận doanh thu gộp theo giá trị giao dịch, đây là rủi ro tuân thủ được tài liệu hội thảo nêu đích danh.

Tài sản sinh học lần đầu tiên được ghi nhận là một nhóm tài sản riêng biệt, chia thành tài sản sinh học cho hoạt động nông nghiệp và không phục vụ nông nghiệp, với các tài khoản mới (TK 2151, 2152, 2153) và vòng đời ghi nhận rõ ràng: vốn hóa chi phí nuôi trồng/chăm sóc, bắt đầu trích khấu hao khi trưởng thành, và đánh giá suy giảm giá trị.

Đầu tư tài chính: Chi phí giao dịch của chứng khoán kinh doanh được ghi nhận ngay vào chi phí tài chính, không được vốn hóa vào giá gốc khoản đầu tư; đồng thời, không được tái phân loại giữa chứng khoán kinh doanh (TK 121) và đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn (TK 128) trong suốt thời gian nắm giữ.

Dự phòng phải thu khó đòi: Được trích lập theo thời gian quá hạn thanh toán như sau:

• 30% giá trị đối với khoản nợ quá hạn từ 6 tháng đến dưới 1 năm
• 50% giá trị đối với khoản nợ quá hạn từ 1 năm đến dưới 2 năm
• 70% giá trị đối với khoản nợ quá hạn từ 2 năm đến dưới 3 năm
• 100% giá trị đối với khoản nợ quá hạn từ 3 năm trở lên

Thuế tối thiểu toàn cầu (Trụ cột 2, Pillar Two): Thông tư 99 bổ sung hướng dẫn cụ thể, bao gồm tài khoản mới TK 82112 phản ánh thuế TNDN bổ sung theo quy định thuế tối thiểu toàn cầu đồng thời ghi nhận chi phí này phải thực hiện ghi nhận song song tài sản thuế thu nhập hoãn lại (TK 243) nhằm xử lý các chênh lệch tạm thời về mặt thời gian giữa kỳ phát sinh nghĩa vụ thực tế và kỳ thực hiện kê khai thuế. Và yêu cầu thuyết minh kỳ phát sinh nghĩa vụ, kỳ kê khai, tiêu thức phân bổ nghĩa vụ giữa các đơn vị hợp thành, số ước tính thuế TNDN bổ sung và chênh lệch giữa số thực tế kê khai với số ước tính.

Không còn trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ: Việc trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ được bãi bỏ (trừ một số nghĩa vụ khôi phục tài sản thuê); Chi phí sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ được ghi nhận theo thực tế phát sinh và phân bổ dần, trong khi chi phí nâng cấp, cải tạo làm tăng lợi ích kinh tế của tài sản sẽ được vốn hóa vào nguyên giá TSCĐ.

7. Báo cáo tài chính: linh hoạt và minh bạch hơn

Thông tư 99/2025/TT-BTC tiếp tục duy trì cấu trúc cơ bản của hệ thống Báo cáo tài chính hiện hành, đồng thời mở rộng đáng kể tính linh hoạt và minh bạch trong trình bày thông tin tài chính. Các điểm nổi bật là:

Vì sao "Bảng cân đối kế toán" đổi tên thành "Báo cáo tình hình tài chính"?

Theo Thông tư 99, thuật ngữ "Bảng cân đối kế toán" được thay thế bằng "Báo cáo tình hình tài chính", phản ánh đúng bản chất tài sản, nguồn vốn và tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Quy định mới về các chỉ tiêu trên BCTC là gì?

Thông tư 99 cho phép doanh nghiệp chủ động hơn trong việc trình bày các chỉ tiêu tài chính. Cụ thể:

• Các chỉ tiêu không có số liệu được miễn trình bày
• Tuy nhiên, mã số chỉ tiêu phải được giữ nguyên nhằm đảm bảo tính nhất quán
• Chỉ được đánh lại số thứ tự theo nguyên tắc liên tục trong mỗi phần

Doanh nghiệp cũng được quyền bổ sung các chỉ tiêu theo nhu cầu phù hợp với đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý, với điều kiện tuân thủ nguyên tắc kế toán và thuyết minh rõ ràng trên BCTC. Trường hợp bổ sung chỉ tiêu, doanh nghiệp phải ban hành quy chế hạch toán kế toán (hoặc tài liệu tương đương) làm cơ sở áp dụng, xác định rõ mục đích, tính cần thiết và trách nhiệm pháp lý liên quan. Việc báo cáo với Bộ Tài chính chỉ đặt ra khi doanh nghiệp có đặc thù không thể bổ sung chỉ tiêu theo cách thông thường, hoặc muốn sửa đổi tên gọi/nội dung của mẫu biểu hiện hành, không phải khi chỉ đơn thuần bổ sung thêm chỉ tiêu theo quy chế nội bộ.

Công khai BCTC đã kiểm toán có cần đính kèm báo cáo kiểm toán không?

Đối với doanh nghiệp thuộc đối tượng kiểm toán bắt buộc, khi công khai Báo cáo tài chính phải đính kèm báo cáo kiểm toán theo quy định pháp luật hiện hành, bản Báo cáo tài chính thiếu báo cáo kiểm toán được xem là chưa hoàn thành nghĩa vụ pháp lý.

Ai phải ký Báo cáo tài chính theo Thông tư 99/2025/TT-BTC?

Thông tư 99 quy định Báo cáo tài chính phải có đầy đủ chữ ký của người lập biểu, kế toán trưởng, và người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp (thay cho chức danh "Giám đốc/Tổng Giám đốc" trước đây), đồng thời bổ sung thuật ngữ "ngày phê duyệt" thay cho "ngày lập", thay đổi này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa bộ phận kế toán, pháp chế và ban giám đốc để đảm bảo Điều lệ công ty được cập nhật/sửa đổi tuân thủ với các qui định mới.

Thời hạn nộp Báo cáo tài chính là bao lâu?

Doanh nghiệp phải nộp Báo cáo tài chính chậm nhất là 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm, đây là thời hạn cuối cùng áp dụng cho mọi loại hình doanh nghiệp, không phân biệt quy mô hay hình thức sở hữu.

8. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì cho Thông tư 99/2025/TT-BTC?

Thông tư 99/2025/TT-BTC kế thừa các điểm mạnh còn phù hợp và loại bỏ những bất cập của các quy định cũ, không chỉ gia tăng tính chủ động và linh hoạt cho doanh nghiệp, mà còn thúc đẩy sự nhất quán, minh bạch tài chính, quản trị doanh nghiệp, và khả năng hội nhập với thông lệ kế toán quốc tế. Thông tư 99 với những thay đổi tích cực đồng thời tạo nền tảng cho doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với môi trường kinh doanh hiện đại và các giao dịch kinh tế ngày càng phức tạp.

Trên thực tế, doanh nghiệp nên:

Khách hàng cần hỗ trợ?

Chúng tôi hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá tác động của Thông tư 99/2025/TT-BTC đến báo cáo tài chính và nhận diện sớm các khoảng trống cần điều chỉnh.

Thông qua dịch vụ kiểm toán và đảm bảo, đội ngũ Forvis Mazars đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc hoàn thiện chính sách kế toán, chuẩn hóa hệ thống báo cáo và sẵn sàng cho năm tài chính 2026.

*Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Những nội dung trình bày bởi Forvis Mazars Việt Nam được soạn thảo nhằm mục đích cung cấp các thông tin cập nhật về chuyên môn tại Việt Nam. Các thông tin và phân tích, bình luận trong nội dung trình bày này chỉ mang tính hướng dẫn chung và được trích dẫn, diễn giải từ các văn bản do cơ quan nhà nước ban hành. Chúng tôi khuyến nghị khách hàng liên hệ với đội ngũ tư vấn của Forvis Mazars Việt Nam để được tư vấn chi tiết về mặt chuyên môn cho từng trường hợp cụ thể.