Internetconsultatie Zelfstandigenwet: nieuwe criteria voor werken met zelfstandigen

Waarom een nieuwe Zelfstandigenwet?

De kwalificatie van arbeidsrelaties leidt al langere tijd tot onzekerheid bij zelfstandigen en opdrachtgevers. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid. Het kabinet wil met de Zelfstandigenwet duidelijke spelregels introduceren en een veilige haven creëren voor situaties waarin aantoonbaar zelfstandig wordt gewerkt.

De twee toetsen

Het wetsvoorstel introduceert een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. Alleen wanneer aan beide toetsen wordt voldaan en partijen in de praktijk overeenkomstig deze criteria werken, bestaat vooraf zekerheid dat geen sprake is van een gezagsverhouding. In het wetsvoorstel worden deze onderdelen nader toegelicht. Daarnaast zullen bepaalde aspecten nog worden uitgewerkt of aangevuld bij algemene maatregel van bestuur.

Zelfstandigentoets

Deze toets ziet op de positie en het gedrag van de zelfstandige in het economisch verkeer. Volgens het concept moet de zelfstandige voldoen aan de volgende criteria:

1. De zelfstandige heeft in de periode tot en met het vorige kalenderjaar voor ten minste drie natuurlijke personen of rechtspersonen arbeid verricht, anders dan op grond van een arbeidsovereenkomst.
2. De zelfstandige besteedt een minimumbedrag aan voorzieningen tegen de risico’s van het werken als zelfstandig ondernemer.
3. De zelfstandige voldoet aan bepaalde kenmerken die wijzen op zelfstandig ondernemerschap.

Werkrelatietoets

Deze toets richt zich op de concrete opdracht. Volgens het concept moet de werkrelatie voldoen aan de volgende criteria:

1. Partijen kiezen bewust voor samenwerking buiten een arbeidsovereenkomst.
2. De zelfstandige heeft voldoende vrijheid om het werk zelf te organiseren.
3. De zelfstandige voert het werk voor eigen rekening en risico uit.
4. Werkzaamheden mogen aan een bepaalde tijd of locatie zijn gebonden wanneer dit voor de uitvoering daarvan noodzakelijk is.

Aandachtspunten bij het wetsvoorstel

De voorgestelde toetsen lijken meer handelingsperspectief te bieden, maar roepen ook vragen op. Zo moet blijken hoe de afzonderlijke criteria in de praktijk worden toegepast, hoeveel administratieve lasten zij veroorzaken en hoe de veilige haven zich verhoudt tot bestaande rechtspraak over de kwalificatie van arbeidsrelaties. Organisaties die veel met zelfstandigen werken, doen er daarom goed aan het voorstel zorgvuldig te beoordelen en waar relevant gebruik te maken van de mogelijkheid om op de internetconsultatie te reageren. 

Wat betekent dit voor de praktijk en wat is het vervolg?

De Zelfstandigenwet biedt zelfstandigen en opdrachtgevers meer houvast bij het vooraf inrichten en beoordelen van hun samenwerking. Als aan zowel de zelfstandigentoets als de werkrelatietoets wordt voldaan en de feitelijke uitvoering daarmee overeenkomt, valt de arbeidsrelatie binnen de veilige haven van de Zelfstandigenwet. Als niet aan één of beide toetsen wordt voldaan, betekent dit niet automatisch dat sprake is van een arbeidsovereenkomst. De arbeidsrelatie moet dan worden beoordeeld aan de hand van de bestaande regels en rechtspraak, waaronder de Deliveroo-gezichtspunten. Daarbij worden alle feiten en omstandigheden in samenhang beoordeeld en blijft de feitelijke uitvoering doorslaggevend.

Vervolg?

Het wetsvoorstel is op dit moment nog niet definitief. Belanghebbenden kunnen tot en met 29 oktober 2026 op het voorstel reageren. Daarna worden de consultatiereacties verwerkt en volgt de verdere behandeling van het wetsvoorstel. De beoogde datum van inwerkingtreding is 1 januari 2028. Tot die tijd blijven de huidige regels en de handhaving op schijnzelfstandigheid gelden.

Onze specialisten denken graag met u mee over de mogelijke gevolgen voor uw organisatie, het toetsen van arbeidsrelaties en eventuele andere vragen.