Digitalisering en AI als motor voor toekomstbestendige groei

Strategisch belang van digitalisering en AI

Digitalisering en AI zijn niet langer ondersteunende technologieën, maar vormen de ruggengraat van innovatie in vrijwel alle sectoren. De rapporten tonen aan dat investeringen in deze domeinen essentieel zijn om de productiviteitsgroei te versnellen, internationale concurrentiekracht te behouden en strategische autonomie te waarborgen. Nederland beschikt over een sterke kennisbasis en innovatieve bedrijven, maar de investeringsbereidheid wordt momenteel geremd door knelpunten in regelgeving, infrastructuur en talent.

Investeringspijplijn en maatschappelijke impact

Ruim duizend experts uit bedrijfsleven, wetenschap en overheid hebben 51 investeringsvoorstellen uitgewerkt, waarvan een aanzienlijk deel gericht is op digitalisering en AI. Deze voorstellen vertegenwoordigen een investeringspotentieel van €49 miljard in digitaliseringsprojecten, waaronder AI-gigafabrieken, nationale AI-labs, quantumtechnologie en fotonische chips. De maatschappelijke baten zijn groot: van het versnellen van de energietransitie en het verbeteren van de zorg tot het versterken van de digitale veiligheid en het creëren van hoogwaardige werkgelegenheid.

Voorwaarden voor succes

De rapporten benadrukken dat deze investeringen alleen renderen als de randvoorwaarden op orde zijn. Dit betekent:

• Snellere en voorspelbare vergunningverlening voor digitale infrastructuur en datacenters;
• Gerichte investeringen in digitaal en technisch talent, met speciale aandacht voor STEM-opleidingen en het aantrekken van internationaal talent;
• Betaalbare en betrouwbare energievoorziening voor energie-intensieve digitale toepassingen;
• Stabiel en stimulerend fiscaal beleid dat investeringen in innovatie aantrekkelijk maakt.

Kanttekeningen en risico’s: netcongestie en energieverbruik

Hoewel digitalisering en AI grote kansen bieden voor productiviteitsgroei en innovatie, brengen deze ontwikkelingen ook aanzienlijke uitdagingen met zich mee. Een van de meest urgente knelpunten is de toenemende druk op de energie-infrastructuur, met name in de vorm van netcongestie.

Netcongestie

De snelle groei van datacenters, cloudtoepassingen en AI-gedreven processen zorgt voor een explosieve toename van de vraag naar elektriciteit. Volgens het Rapport Wennink staan inmiddels meer dan 14.000 bedrijven en organisaties op de wachtlijst voor een elektriciteitsaansluiting. De wachttijd voor een aansluiting kan oplopen tot acht tot twaalf jaar voor grote projecten. Dit remt niet alleen de uitbreiding van digitale infrastructuur, maar vertraagt ook de verduurzaming en groei van innovatieve bedrijven. In sommige regio’s kan bijna driekwart van de verduurzamingsplannen niet tijdig doorgaan door een tekort aan netcapaciteit.

AI en energieverbruik

AI-toepassingen, en met name het trainen van grote modellen en het gebruik van AI in real-time processen, zijn zeer energie-intensief. De bouw van AI-gigafabrieken en datacenters vraagt om enorme hoeveelheden groene stroom en koeling. Dit leidt tot hogere elektriciteitsprijzen en kan de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven onder druk zetten, zeker als de energieprijzen in Nederland hoger blijven dan in omringende landen. De rapporten waarschuwen dat zonder structurele investeringen in het elektriciteitsnet en slimme flexibiliseringsmaatregelen, de groei van AI en digitalisering zelfs kan stagneren.

Brede impact

Deze knelpunten raken niet alleen de techsector, maar ook andere sectoren die afhankelijk zijn van digitalisering, zoals de zorg, industrie en logistiek. Zonder tijdige oplossingen voor netcongestie en energievoorziening dreigt Nederland zijn koppositie op het gebied van digitale innovatie te verliezen en kunnen maatschappelijke ambities, zoals de energietransitie en digitalisering van de zorg, in gevaar komen.

Ter afsluiting

Het is essentieel dat organisaties bij het opstellen van hun digitale strategie en investeringsplannen expliciet rekening houden met de risico’s van netcongestie en stijgend energieverbruik. Transparante rapportage over deze risico’s, het monitoren van de energiebehoefte en het actief zoeken naar oplossingen (zoals flexibilisering, eigen opwek of samenwerking met netbeheerders) zijn cruciaal voor een toekomstbestendige bedrijfsvoering.

Deze bijdrage is gebaseerd op de meest recente inzichten uit het Rapport Wennink en de bijbehorende projectvoorstellen, december 2025