Thông tư 118: Lựa chọn áp dụng IFRS cho thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam

Chuyển đổi sang IFRS không đơn thuần là thay đổi chế độ kế toán. Dù bắt đầu từ các yêu cầu về báo cáo tài chính, quá trình này có thể tác động đến quản trị, đo lường hiệu quả hoạt động, hệ thống, dữ liệu và kiểm soát. Nếu được quản lý tốt, việc chuyển đổi có thể nâng cao khả năng so sánh thông tin tài chính và hỗ trợ trao đổi hiệu quả hơn với nhà đầu tư và bên cấp vốn. Những lợi ích này phụ thuộc vào chất lượng triển khai, không tự động phát sinh khi áp dụng IFRS.

1. Việt Nam: Khuôn khổ áp dụng cụ thể theo Thông tư 118

Thông tư 118 được ban hành theo khoản 5 Điều 3 Nghị định số 324/2025/NĐ-CP. Thông tư 118 áp dụng đối với doanh nghiệp, tổ chức kinh tế là thành viên của Trung tâm Tài chính quốc tế (TTTCQT) thuộc đối tượng áp dụng Nghị quyết số 222/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn liên quan.

• Đối tượng được lựa chọn: Các thành viên TTTCQT có nhu cầu, đủ khả năng và nguồn lực được lựa chọn áp dụng các chuẩn mực này để lập và trình bày báo cáo tài chính, báo cáo tài chính hợp nhất.
• Hiệu lực: Thông tư 118 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2027 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này.
• Đơn vị đã áp dụng: Các đơn vị đã áp dụng các chuẩn mực này theo Nghị quyết 222/2025/QH15 tiếp tục thực hiện theo Thông tư 118.
• Danh sách công khai: Bộ Tài chính công khai và cập nhật danh sách đơn vị áp dụng trên cổng thông tin điện tử.

2. Những nội dung thành viên đủ điều kiện cần lưu ý

2.1 Áp dụng nguyên mẫu, không có bất kỳ điều chỉnh nào

Theo Thông tư 118, các Chuẩn mực quốc tế về kế toán có hiệu lực phải được áp dụng nguyên mẫu và nhất quán trong một năm tài chính. Việc bắt đầu hoặc dừng áp dụng chỉ được thực hiện tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo.

2.2 Lập kế hoạch thông báo và thực hiện nghĩa vụ báo cáo

Theo Thông tư 118, đơn vị phải gửi thông báo bằng văn bản cho Bộ Tài chính trong vòng 30 ngày trước ngày bắt đầu hoặc dừng áp dụng. Nếu bắt đầu áp dụng từ ngày 01 tháng 01 năm 2027, cần gửi thông báo chậm nhất vào đầu tháng 12 năm 2026. Báo cáo tài chính và báo cáo tài chính hợp nhất phải được nộp cho Cơ quan điều hành, Cơ quan giám sát của TTTCQT và cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam. Kỳ báo cáo, thời hạn nộp và việc công khai báo cáo tiếp tục thực hiện theo các quy định hiện hành của Việt Nam.

2.3 Bảo đảm trách nhiệm giải trình và tính minh bạch

Đơn vị áp dụng theo Thông tư 118 chịu trách nhiệm về việc lựa chọn áp dụng, phải cung cấp đầy đủ thông tin và giải trình rõ ràng với cơ quan thuế, cơ quan quản lý, giám sát; đồng thời phải tuyên bố tuân thủ trong Bản thuyết minh báo cáo tài chính và báo cáo tài chính hợp nhất.

2.4 Phân biệt yêu cầu kế toán và yêu cầu thuế

Thông tư 118 không thay thế pháp luật về thuế: nghĩa vụ thuế tiếp tục được xác định theo pháp luật thuế Việt Nam. Nhóm triển khai nên đánh giá riêng ảnh hưởng về thuế hiện hành và thuế hoãn lại, đồng thời duy trì đối chiếu rõ ràng giữa thông tin báo cáo tài chính và thông tin phục vụ kê khai thuế.

3. Không chỉ là kế toán: Giá trị chiến lược của IFRS

Một khuôn khổ báo cáo thống nhất có thể giúp so sánh thông tin tài chính giữa các đơn vị và thị trường thuận lợi hơn. Đối với Ban lãnh đạo, khuôn khổ báo cáo thống nhất là cơ hội nâng cao chất lượng thông tin phục vụ quyết định và cải thiện trao đổi với các bên liên quan.

Các chỉ tiêu quản trị cũng cần được định nghĩa nhất quán và đối chiếu với các chỉ tiêu theo IFRS. Theo IFRS 18, một số thước đo hiệu quả hoạt động do Ban lãnh đạo xác định (MPM) phải được thuyết minh và đối chiếu trong Bản thuyết minh báo cáo tài chính.

4. Năm nền tảng của quá trình chuyển đổi IFRS thành công

Kỹ thuật kế toán, quản trị dự án và mức độ sẵn sàng của dữ liệu cần được xử lý đồng bộ. Chúng tôi đề xuất năm nền tảng:

(i) Xây dựng chính sách kế toán tuân thủ IFRS và phù hợp với đặc thù của đơn vị 

Chính sách phải đáp ứng yêu cầu IFRS và phản ánh giao dịch, mô hình hoạt động của đơn vị. Mục tiêu kinh doanh định hướng ưu tiên triển khai, không phải là cơ sở để áp dụng khác với yêu cầu của chuẩn mực. Cần lập tài liệu về các lựa chọn được phép và các xét đoán trọng yếu.

(ii) Phân công trách nhiệm liên phòng ban

Chỉ định lãnh đạo cấp cao bảo trợ dự án và người phụ trách dự án thuộc bộ phận tài chính. Huy động các bộ phận vận hành, công nghệ thông tin, ngân quỹ, nhân sự và chuyên gia thuế khi phù hợp; xác định rõ người chịu trách nhiệm về dữ liệu, quyết định kỹ thuật và kiểm soát.

(iii) Thiết lập các mốc tiến độ đo lường được

Bao gồm phê duyệt chính sách, báo cáo tình hình tài chính đầu kỳ tại ngày chuyển đổi, thông tin so sánh, mức độ sẵn sàng của hệ thống, dự thảo thuyết minh và lập báo cáo thử nghiệm. Tích hợp yêu cầu thông báo và nộp báo cáo vào lịch triển khai dự án.

(iv) Xử lý sớm các nội dung phức tạp

Tùy đặc điểm kinh doanh, ưu tiên doanh thu, thuê tài sản, công cụ tài chính, suy giảm giá trị tài sản, thuế thu nhập doanh nghiệp, phúc lợi người lao động, hợp nhất và trình bày báo cáo theo IFRS 18 (có hiệu lực từ năm 2027). Báo cáo kịp thời các xét đoán trọng yếu và thiếu hụt dữ liệu để xử lý trước khi ảnh hưởng đến tiến độ báo cáo.

 (v) Truyền đạt rõ quyết định và tác động

Cập nhật cho Hội đồng quản trị, bên cho vay và các đối tượng liên quan khác về tiến độ, vấn đề chưa xử lý và thay đổi trọng yếu trong kết quả báo cáo. Phân biệt thay đổi do kế toán với thay đổi trong hiệu quả kinh doanh thực tế.

5. Hành trình IFRS: Từ đánh giá mức độ sẵn sàng đến vận hành thường xuyên

Giai đoạn 1: Đánh giá mức độ sẵn sàng và phân tích khác biệt (Gap Analysis)

Giai đoạn 1 bắt đầu từ các khác biệt kế toán và rà soát toàn bộ quy trình, dữ liệu, kiểm soát liên quan. Các khác biệt thường gặp tại Việt Nam gồm:

Kết quả của Giai đoạn 1 nên là kế hoạch hành động theo thứ tự ưu tiên, xác định người phụ trách, yêu cầu dữ liệu và thời hạn quyết định.

Giai đoạn 2: Áp dụng lần đầu

Áp dụng lần đầu cần được triển khai thành một nhóm công việc riêng. Thông tư 118 yêu cầu đơn vị thay đổi khuôn khổ kế toán phải trình bày thông tin so sánh và thuyết minh đầy đủ theo IFRS 1. IFRS 1 yêu cầu:

• Lập báo cáo tình hình tài chính đầu kỳ theo IFRS tại ngày chuyển đổi;
• Áp dụng chính sách nhất quán theo các chuẩn mực có hiệu lực tại cuối kỳ báo cáo IFRS đầu tiên;
• Đánh giá các ngoại lệ bắt buộc và miễn trừ được lựa chọn; và
• Lập các bảng đối chiếu giải thích ảnh hưởng của việc chuyển đổi.

Theo IFRS 1, báo cáo tài chính IFRS đầu tiên bao gồm ít nhất ba báo cáo tình hình tài chính, kể cả báo cáo đầu kỳ tại ngày chuyển đổi.

Ví dụ minh họa, không phải thời hạn bắt buộc: Đối với doanh nghiệp đang hoạt động có năm tài chính trùng năm dương lịch, nếu báo cáo tài chính IFRS đầu tiên được lập cho năm kết thúc ngày 31 tháng 12 năm 2028 và trình bày một năm so sánh đầy đủ, ngày chuyển đổi là ngày 01 tháng 01 năm 2027 và năm so sánh là năm 2027.

Ngày hiệu lực của Thông tư không tự động là ngày chuyển đổi IFRS; Ban lãnh đạo phải xác định lộ trình theo kỳ báo cáo đầu tiên và thông tin so sánh được trình bày.

Giai đoạn 3: Triển khai

Triển khai (Giai đoạn 3) hiện thực hóa các quyết định chính sách thành quy trình vận hành ổn định, có thể lặp lại. Đơn vị cần:

• xây dựng sổ theo dõi hợp đồng thuê đáng tin cậy;
• phân tích điều khoản hợp đồng với khách hàng (nghĩa vụ thực hiện, khoản thanh toán biến đổi);
• xác định dữ liệu công cụ tài chính; và
• tích hợp đánh giá suy giảm giá trị vào quy trình khóa sổ.

Việc nâng cấp hệ thống và thiết kế lại quy trình có thể cần thiết tùy khối lượng và mức độ phức tạp. Bảng tính có kiểm soát có thể hỗ trợ chuyển đổi IFRS, nhưng cần xác định người phụ trách, quản lý phiên bản, đối chiếu và soát xét.

Giai đoạn 4: Đào tạo và Giám sát

Đào tạo và Giám sát (Giai đoạn 4) giúp tích hợp IFRS vào chu trình hằng tháng và hằng quý. Khóa sổ thử nghiệm, đào tạo theo chuyên đề và soát xét có cấu trúc hỗ trợ áp dụng chính sách nhất quán. Ban lãnh đạo nên theo dõi các xét đoán chưa xử lý, chất lượng dữ liệu, tiến độ báo cáo và các ngoại lệ trong thực hiện kiểm soát, đồng thời xác định rõ cơ chế báo cáo lên cấp có thẩm quyền và hành động khắc phục.

6. Giá trị từ quá trình chuyển đổi được quản lý tốt

• Hệ thống và kiểm soát vững chắc hơn, nhờ thu thập dữ liệu tốt hơn, lập tài liệu về các quyết định và quy trình báo cáo có thể thực hiện nhất quán.
• Trao đổi quốc tế rõ ràng hơn, nhờ thông tin tài chính có khả năng so sánh tốt hơn phục vụ nhà đầu tư, bên cho vay và báo cáo tập đoàn.
• Năng lực báo cáo bền vững hơn, nhờ trách nhiệm rõ ràng, đội ngũ được đào tạo và quy trình khóa sổ ổn định.

7. Kết luận: Bước khởi đầu thiết thực

Đối với thành viên đủ điều kiện của TTTCQT đang cân nhắc lựa chọn áp dụng theo Thông tư 118, chúng tôi đề xuất hoàn thành đánh giá mức độ sẵn sàng IFRS trước khi cam kết tiến độ báo cáo. Xác nhận điều kiện áp dụng với chuyên gia phù hợp, xác định kỳ báo cáo đầu tiên và ngày chuyển đổi, đồng thời đánh giá chênh lệch kế toán, dữ liệu, hệ thống, kiểm soát và nguồn lực. Sử dụng kết quả để phê duyệt lộ trình theo giai đoạn, phân công người chịu trách nhiệm và lập kế hoạch thông báo, nộp báo cáo.

Khách hàng cần hỗ trợ?

Liên hệ đội ngũ Dịch vụ Kế toán để trao đổi về việc áp dụng Thông tư 118 trong chiến lược chuyển đổi IFRS của doanh nghiệp tại Việt Nam.

Nguồn tham khảo và Ghi chú

• Thông tư 118/2026/TT-BTC, Điều 1–7, ban hành ngày 18 tháng 8 năm 2026; Nghị định 324/2025/NĐ-CP, khoản 5 Điều 3; Nghị quyết 222/2025/QH15.
• IFRS Foundation, IFRS 1, đoạn 6–8, 12–18 và 21–33, Phụ lục A; IFRS 18 Trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính.

(*) Thông tư 118 sử dụng cụm từ "Chuẩn mực quốc tế về kế toán". Bài viết này sử dụng "Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế" hoặc "IFRS" khi đề cập đến khuôn khổ báo cáo tài chính và việc áp dụng lần đầu theo IFRS 1. Theo quan điểm của chúng tôi, thuật ngữ trong Thông tư nên được hiểu là toàn bộ hệ thống chuẩn mực do Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành (IFRS, IAS và các Hướng dẫn giải thích), không chỉ các chuẩn mực mang tên "IAS".

---

*Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Những nội dung trình bày bởi Forvis Mazars Việt Nam được soạn thảo nhằm mục đích cung cấp các thông tin cập nhật về chuyên môn tại Việt Nam. Các thông tin và phân tích, bình luận trong nội dung trình bày này chỉ mang tính hướng dẫn chung và được trích dẫn, diễn giải từ các văn bản do cơ quan nhà nước ban hành. Chúng tôi khuyến nghị khách hàng liên hệ với đội ngũ tư vấn của Forvis Mazars Việt Nam để được tư vấn chi tiết về mặt chuyên môn cho từng trường hợp cụ thể.