Nowelizacja ustawy o VAT – zmiany w odpowiedzialności solidarnej

Zmiany w zakresie rozszerzenia odpowiedzialności solidarnej nabywcy

Obecnie odpowiedzialność solidarna nabywcy na gruncie art. 105a ustawy o VAT odnosi się zasadniczo do nabycia określonych towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy. Od 1 stycznia 2027 r. zakres tej odpowiedzialności zostanie rozszerzony również na wybrane usługi niematerialne wskazane w nowym załączniku nr 16. Nowe regulacje obejmą m.in. usługi związane z oprogramowaniem, usługi rachunkowo-księgowe, doradcze i zarządcze, reklamowe, badania rynku, usługi związane z zatrudnieniem oraz określone usługi profesjonalne i wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej.

W konsekwencji nabywca takich usług będzie mógł odpowiadać wraz z usługodawcą za jego zaległości podatkowe w części VAT przypadającej na usługę nabytą przez tego nabywcę. Odpowiedzialność nie będzie jednak powstawała automatycznie w związku z samym nabyciem usługi. Jej zastosowanie będzie uzależnione w szczególności od tego, czy nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że VAT należny od danej transakcji w całości lub w części nie zostanie wpłacony do urzędu skarbowego.

Przy ocenie tej przesłanki znaczenie będą mogły mieć okoliczności lub warunki konkretnej transakcji odbiegające od tych zwykle występujących w obrocie. Ustawa wskazuje w tym zakresie w szczególności sytuację, w której cena towarów lub usług, bez uzasadnienia ekonomicznego, jest niższa od ich wartości rynkowej.

W odniesieniu do usług wymienionych w nowym załączniku nr 16 regulacje dotyczące odpowiedzialności solidarnej będą miały zastosowanie zasadniczo w przypadku faktur, w których należność ogółem wynosi co najmniej 15 tys. zł. Odpowiedzialność będzie mogła wystąpić również przy fakturach o niższej wartości, jeżeli łączna wartość netto usług objętych załącznikiem nr 16 nabywanych od tego samego usługodawcy w danym miesiącu przekroczy 50 tys. zł.

Zmiany w zakresie ochrony wynikającej ze split payment

W ostatecznej wersji nowelizacja utrzymuje również zasadę, zgodnie z którą dokonanie zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności wyłącza odpowiedzialność solidarną nabywcy na podstawie art. 105a ustawy o VAT.

W związku z rozszerzeniem odpowiedzialności solidarnej na usługi wymienione w nowym załączniku nr 16 odpowiednio zmienione zostanie brzmienie art. 105a ust. 3 pkt 6 ustawy o VAT. Od 1 stycznia 2027 r. wyłączenie odpowiedzialności będzie odnosiło się wprost do nabycia zarówno towarów, jak i usług, za które podatnik dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.

Należy jednocześnie pamiętać, że ustawa o VAT przewiduje odrębne ograniczenia określonych korzyści związanych ze stosowaniem mechanizmu podzielonej płatności w przypadku nierzetelnych faktur lub czynności dokonanych w warunkach nadużycia prawa. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których podatnik wiedział, że faktura została wystawiona przez podmiot nieistniejący, dokumentuje czynność, która nie została dokonana, wskazuje kwoty niezgodne z rzeczywistością lub potwierdza czynność dokonaną w warunkach nadużycia prawa.

Zmiany w załączniku nr 15 i klasyfikacji towarów

Nowelizacja przewiduje również zmianę sposobu identyfikowania towarów objętych załącznikiem nr 15 do ustawy o VAT. W odniesieniu do towarów klasyfikacja oparta na PKWiU zostanie zastąpiona Nomenklaturą Scaloną (CN), podczas gdy w odniesieniu do usług nadal stosowana będzie klasyfikacja PKWiU.

Zmiana ma przede wszystkim uporządkować sposób identyfikowania towarów objętych obowiązkowym mechanizmem podzielonej płatności. Ze względu na różnice pomiędzy klasyfikacjami w niektórych przypadkach może jednak skutkować zmianą zakresu towarów objętych tym mechanizmem.

Pozostałe zmiany

Nowelizacja wprowadza również nową procedurę tzw. składu VAT, dotyczącą określonych kategorii towarów. Ustawa przewiduje ponadto szereg zmian o charakterze proceduralnym i upraszczającym, dotyczących m.in. rejestracji podatników oraz rozliczeń związanych z importem i wewnątrzwspólnotowym nabyciem środków transportu. Część zmian stanowi również dostosowanie polskich regulacji VAT do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym w obszarze prawa do odliczenia VAT oraz możliwości zastosowania stawki 0% do określonych usług związanych z importem towarów.

Co do zasady ustawa wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r., przy czym dla wybranych regulacji przewidziano odrębne terminy wejścia w życie. Nowe zasady dotyczące odpowiedzialności solidarnej za nabycie usług będą miały zastosowanie do usług, dla których obowiązek podatkowy powstanie od 1 stycznia 2027 r.

Źródło: Ustawa z dnia 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2026 r. poz. 1270)